Współcześnie, w większości rozwiniętych krajów, karty płatnicze stanowią dobro powszechne, korzystają z nich obecnie miliony ludzi, dokonując masowych transakcji płatniczych. Jednym słowem trudno dzisiaj wyobrazić sobie rynek pieniężny bez funkcjonowanie kart płatniczych. Jednak zanim „plastikowy pieniądz” tak się rozpowszechnił, przemierzył do nas półwieczną drogę ewolucji, zaś sama koncepcja karty płatniczej liczy sobie już ponad sto lat.

Początki kart płatniczych sięgają 1894 roku, kiedy to były wydawane przez Hotel Credit Letter Company w USA. Pierwszymi ich posiadaczami byli jego stali klienci, regulujący kartami swoje płatności, związane z pobytem w hotelu. W 1914 firma Western Union wydała wykonaną z metalu kartę, którą najlepsi klienci mogli płacić za usługi firmy, również korporacja General Petroleum Corporation of California wydawała takie karty dla swoich pracowników i zaufanych klientów. Z kolei w 1915 roku, część niewielkich hoteli i sklepów wprowadziła rodzaj żetonu, który dawał posiadaczowi możliwość korzystania z miesięcznego kredytu.

Dynamiczny rozwój kart nastąpił dopiero po 1917 roku, kiedy to właśnie amerykańska firma handlowa Smart and Roebuck, wprowadziła dla swoich klientów kartę kredytową, którą był zwykły kawałek metalowej blaszki, z danymi klienta, korzystającego z kredytu firmy oraz jego podpis. Lata dwudzieste przyniosły dalszy rozwój kart, zaczęły je również wydawać amerykańskie towarzystwa naftowe oraz wielkie koncerny handlowe, które przyznawały je swoim stałym klientom, w celu bezgotówkowego zakupu towarów, oferowanych przez te firmy. Przed II wojną światową podobne karty - typu charge - bardzo się w USA rozpowszechniły. Wydawały je duże sieci sklepów, domy towarowe, sieci stacji benzynowych, promując je wśród klientów hasłem „kup dziś, zapłać później”. Karty te były jednak akceptowane tylko w punktach handlowych swojego wystawcy. Nawet dziś, gdy powszechnie stosowane są karty o zasięgu ogólnoświatowym, karty tego typu nie straciły racji bytu. Nadal są wydawane przez duże firmy. Niestety wojna zatrzymała rozwój kart płatniczych, bowiem ustawodawstwo wojenne zakazało korzystania z kart w czasie wojny. Pojawiły się one na rynku ponownie w 1945 roku. Od początku odpowiadały na wielki "głód pieniądza", który pojawił się na rynku wraz z zakończeniem trudnego wojennego okresu.

Kolejny ważny etap w rozwoju kart płatniczych przypadł na przełom lat pięćdziesiątych. Nastąpił wtedy szybki rozkwit gospodarczy Stanów Zjednoczonych, czemu towarzyszył wzrost zapotrzebowania na karty płatnicze. Ponadto do walki o klienta włączyły się banki, rozbudowując i urozmaicając swą ofertę oraz wydając własne karty bankowe. Ponad setka banków wyemitowała bezpłatne karty kredytowe i przyznawała swoim klientom odroczony debet. W 1947 r. pierwsza kartę płatniczą o zasięgu lokalnym wydał Flatbush National Bank, a w 1950 r. kartę o zasięgu ponad stanowym przedstawił Franklin National Bank z Nowego Jorku, dając tym samym sygnał dla innych banków.

Początek nowej erze kart dał w 1949 Amerykanin - Frank McNamara. Otóż ów biznesmen, będąc razem z przyjaciółmi w nowojorskiej restauracji, chcąc zapłacić rachunek, zorientował się, iż zapomniał wziąć ze sobą portfela. Dalszą konsekwencją tego zdarzenia, było opracowanie takiego rodzaju dokumentu, który mógłby być honorowany przez wybrane restauracje zamiast noszenia przy sobie gotówki, co stanowiło podwaliny pomysłu na nowy typ karty płatniczej, mogącej zastępować gotówkę. W 1950 roku założył on wraz z Ralfem Schneiderem firmę Diners Club, która zajmowała się emisją kart, które po dzień dzisiejszy funkcjonują na rynku kart płatniczych. Umożliwiały one dokonywanie bezgotówkowych płatności w restauracjach, hotelach, sklepach, czy też stacjach benzynowych. Była to karta typu T & E (Travel and Entertainment), przeznaczona dla zamożnych osób, podróżujących po świecie. Klienci ci, godząc się na wysokie opłaty za jej wydanie i prowizje od dokonanych transakcji, mogli korzystać z nieograniczonego kredytu, a swoje zobowiązania regulowali dopiero po otrzymaniu do domu zestawienia wykonanych transakcji. Karta ta była więc kartą typu charge.

Z kolei w 1958 roku rozpoczęła wydawanie swojej pierwszej karty płatniczej T&E - American Express. Firma dobrze przygotowała swoje wejście na rynek, podpisując umowy z restauracjami, hotelami oraz liniami lotniczymi, które od początku akceptowały karty. W tym samym roku, kalifornijski Bank of America wydał pierwsza kartę kredytową o nazwie BankAmericard. Klient po otrzymaniu rozliczenia transakcji mógł dokonać spłaty całości zadłużenia lub spłacić kwotę mniejszą, równą co najmniej minimalnej spłacie, by na resztę zaciągnąć kredyt. Warto również nadmienić, że w 1972 na kartach Bank Americard, pojawił się pasek magnetyczny, co w dużej mierze ułatwiło proces autoryzacji płatności kartą.

Natomiast w 1967 powstało Interbank Card Association (Międzynarodowe Stowarzyszenie Kart), w celu uproszczenia rozliczeń kartami w różnych stanach USA, a po dwóch latach podpisano porozumienie o współpracy z pierwszą europejską organizacją kart płatniczych Eurocard.

Tak więc na rynku europejskim karty pojawiły się dopiero w połowie lat 60-tych. Wynikło to z konieczności obsługi amerykańskich turystów, jak i firm, które wydatki swoje regulowały właśnie posiadanymi kartami. Najszybciej rozpowszechniły się one na rynku angielskim oraz francuskim, zaś opornie były akceptowane przez Niemców i Włochów, ponieważ obywatele tych krajów byli bardziej przywiązani do rozliczeń operacji czekami lub w formie gotówki.

Znaczenie systemów kart bankowych w Polsce, do przełomu ustrojowego 1989 roku, było marginalne. W tym to roku zaczęła się również prawdziwa przygoda Polaków z kartami. Jeszcze na początku lat 90-tych karta kredytowa była synonimem bogactwa prezentowanego w zachodnich serialach. Jednak w kilka lat później wszyscy przyzwyczaili się do powszechności kart debetowych, by od niedawna móc sięgać po tanie i ogólnie dostępne karty kredytowe.

Biuro Podróży Orbis już wprawdzie w 1968 roku posiadało sieć akceptacji kart płatniczych i po podpisaniu umowy Diners Club International przyjmowało od cudzoziemców karty tej sieci, ale dla polskiego rynku nie miało to dużego znaczenia. Jedynymi osobami, które posługiwały się kartami płatniczymi w Polsce, byli więc cudzoziemcy, dla których została stworzona sieć akceptacji kart płatniczych. Orbis utworzył w tym celu Dział do spraw Legitymacji Kredytowych, jak wówczas nazywano karty płatnicze. Tak więc od 1969 roku akceptowane były karty Diners Club, od 1971 American Express, od 1974 BankAmeriCard (później Visa), od 1975 MasterCharge (później Mastercard), a od 1986 roku również japońskie karty JCB. Karty te były akceptowane w około 500 punktach, głownie w hotelach i restauracjach, gdzie pojawiali się zagraniczni turyści. Akceptowano je również w sklepach sieci Pewex, Baltona, Cepelia i Desa.

Pierwsze karty płatnicze, wzorowane na odpowiednikach kart zachodnich, wprowadził w III oddziale w Warszawie oraz zainstalował pierwszy bankomat - bank Polska Kasa Opieki S.A. (Pekao S.A.). Kolosalne zmiany na rynku kart płatniczych w Polsce nastąpiły wówczas, gdy w 1990 roku organizacja Visa podpisała z polskimi bankami pierwsze umowy, przyznające im prawo emisji jej kart bankowych. W grudniu ze struktur Orbisu wyłączono dział zajmujący się akceptacją kart, tworząc firmę PolCard. Udziałowcami PolCardu stali się Orbis i Bank Inicjatyw Gospodarczych S.A. Natomiast w roku 1991 Bank Polska Kasa Opieki S.A. wydał dla klientów indywidualnych kartę identyfikacyjną umożliwiającą wypłatę gotówki z bankomatu. Rok ten dał jednocześnie początek rynkowi kart płatniczych w Polsce, kiedy to Bank Inicjatyw Gospodarczych BIG SA wydał pierwszą w Polsce kartę płatniczą Visa Business , której posiadaczem mogli być tylko przedsiębiorcy instytucjonalni.

W konsekwencji czego, kolejne banki rozpoczęły emitowanie własnych kart bankomatowych, akceptowanych tylko w ich własnej sieci bankomatów. Najpopularniejszą z tych kart była karta PKO Ekspress wydawana przez bank PKO BP. W 1992 roku powstało Centrum Kart i Czeków Banku Pekao S.A., które zajęło się akceptacją kart płatniczych. Natomiast w 1993 roku Bank Polska Kasa Opieki S.A. zaoferował na polskim rynku pierwsze karty płatnicze dla klientów indywidualnych. W lutym tego roku bank Pekao S.A. wydał pierwszą w Polsce kartę Visa Classic. Kilka miesięcy później zrobił to Bank Przemysłowo-Handlowy S.A. z Krakowa.

Zważywszy na to, iż wymagania stawiane dla wydania kart międzynarodowych były trudne do zrealizowania dla większości Polaków, PolCard postanowił wydawać pod swoją marką własne, lokalne karty płatnicze. Tak więc pierwsza karta PolCard została wydana przez BIG S.A. w 1993 roku.. Karty PolCard wydawane były w 4 wersjach: Classic, Bussiness, Bis (karta elektroniczna) oraz Tempo (karta bankomatowa). Karty te były i nadal są akceptowane tylko na terenie Polski. Wkrótce takie karty zaczęły emitować inne banki. W roku 1995 pojawiła się w ofercie Banku Polska Kasa Opieki S.A. pierwsza bankowa karta kredytowa. Z kolejnym rokiem wprowadzono do obrotu milion różnego rodzaju kart płatniczych, którymi zrealizowano ponad 10 500 000 operacji.

Natomiast Bank Śląski w 1996 wyemitował nowy typ kart, kartę płaską, Visa Electron, tzw. kartę masową, przeznaczoną dla szerokiej rzeszy klientów, działającą wyłącznie w systemie on-line, dokonujacą autoryzacji w momencie realizacji transakcji. Z rokiem 1996 Pekao S.A. wprowadza do swojej oferty rachunek Eurokonto, a jego posiadaczom wydaje automatycznie kartę debetową EC/Maestro. Karta ta jest także kartą gwarancyjną do euroczeków.

W 1999 roku polskie banki przystąpiły do pilotażowego programu kart chipowych Visa Smart. Bank PKO BP wydał 10 000 takich kart, pozostałe banki uczestniczące w programie wydały ich w sumie 2 000. W 1999 roku rozpoczęło działalność centrum autoryzacyjne banku WBK (później BZ-WBK). W 2000 roku powstały centra autoryzacyjne eService oraz eCard. Poszczególne etapy rozwoju kart płatniczych przedstawia tabela nr 1.

Tabela 1. Etapy rozwoju kart płatniczych w Polsce
ETAP I ETAP II ETAP III ETAP IV
1969 –1990r. Od 1991r. Od 1996r. Od 2003r.
Karty nie były wydawane przez polskie banki. Możliwość akceptowania kart, w Polsce wydanych, przez banki za granicą. Wydawanie kart płatniczych w Polsce. Karta powszechną formą zapłaty za towary. Wydawanie kart płaskich, które przyczyniły się do znacznego zwiększenia liczby kart na rynku. Wejście w życie ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych, zwiększających bezpieczeństwo obrotu kartowego.

W 2001 roku banki wyemitowały pierwsze „karty wirtualne”, służące tylko do płatności za towary i usługi w sieci internetowej. Natomiast w czerwcu 2003 roku Kredyt Bank rozpoczął już wydawanie pierwszych chipowych kart kredytowych - którymi są karty hybrydowe, posiadające mikroprocesor i pasek magnetyczny. Na koniec 2002 roku w portfelach Polaków znajdowało się prawie 17 milionów kart płatniczych. Z tej sumy 800 tysięcy to karty kredytowe, a 1 milion to karty typu charge. W 2002 roku wykonano w Polsce kartami płatniczymi 123,5 miliona transakcji. W czerwcu 2003 było w naszym kraju 7200 bankomatów.

Liczba wyemitowanych kart płatniczych w ostatnich latach ulegała wzrostowi, co pokazuje wykres 1.

Wykres 1. Liczba wyemitowanych kart płatniczych w latach 2004-2007 (Źródło: www.nbp.pl na dzień 03.06.2008r.)