Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat na skutek wprowadzenia na rynek elektronicznych instrumentów płatniczych, nastąpiły bardzo duże zmiany w systemie dokonywania rozliczeń pieniężnych podmiotów gospodarczych, jak i w samym systemie funkcjonowania banków. Najpopularniejszą formę rozliczeń bezgotówkowych stanowią obecnie karty płatnicze, które odgrywają istotną rolę w zakresie realizacji płatności. Są one swoistym fenomenem współczesnego sektora bankowego.
Karta płatnicza to elektroniczny środek płatności, który umożliwia jej posiadaczowi, bezgotówkowe dokonywanie transakcji pieniężnych. Zgodnie z definicją M. Samaga jest ona kawałkiem plastiku z paskiem magnetycznym lub mikroprocesorem, który uprawnia posiadacza do bezgotówkowego zakupu dóbr i usług. Z kolei zdaniem W. Adamowicza, karta płatnicza to kawałek plastiku o wymiarach określonych przez normy międzynarodowe (54mm x 86 mm), posiadający szatę graficzną charakterystyczną dla podmiotu, który ją wydaje, zawierający pasek magnetyczny lub mikroprocesor . Według J. Kukulskiego i I. Pluty, pojęcie karty płatniczej może być rozpatrywane z różnych punktów widzenia, zarówno jako instrument bezgotówkowych rozliczeń bankowych, który ma moc umarzania zobowiązań, jak również znak legitymujący, bądź upoważniający jego posiadacza do wykonywania określonych czynności. Karta to również dokument, do którego prawo ma osoba, której dane są uwidocznione na karcie. Jest też środkiem dowodowym świadczącym o stosunku prawnym łączącym posiadacza karty z bankiem. Natomiast J. Masiota uważa, że karta płatnicza to dokument o ustalonym wyglądzie i treści, umożliwiający posiadaczowi bezgotówkowe dokonywanie płatności za towary i usługi w określonych w umowie o wydanie karty podmiotach, na określonej w tej umowie zasadach . Warto również przytoczyć definicję A. Myczkowskiej i T. Dąbrowskiego, którzy pod pojęciem karty płatniczej rozumieją, standaryzowaną kartę, która została wydana przez uprawnionego emitenta (np. bank) w ramach funkcjonowania systemu rozliczeń (np. VISA) w celu przekazania w użytkowanie posiadaczowi, który za jej pomocą dokonuje operacji akceptowalnej płatności bezgotówkowej oraz innych operacji typu transferowego. W definicji tej można wyłonić cztery istotne elementy charakteryzujące kartę płatniczą. Tak więc, karta musi być standardowa, jej wystawcą jest odpowiednia instytucja - najczęściej bank. Ponadto karta musi być włączona do jednego z systemów rozliczeń, zaś płatności dokonywane za pomocą karty muszą być akceptowalne, gdyż w przeciwnym razie nie można mówić o sprawnie funkcjonującym systemie płatniczym. Powyższe elementy są ze sobą nierozerwalnie połączone i wszystkie razem są warunkiem koniecznym ważności karty płatniczej.
Karty płatnicze (Payments Cards) to instrumenty dzięki którym możemy dokonywać bezgotówkowych transakcji płatniczych. Uprawniają nas do zakupu towarów i usług w różnego rodzaju punktach je akceptujących - m.in.: sklepach, hotelach, restauracjach, lotniskach - mających podpisane umowy o akceptacji kart kredytowych z ich emitentami. Jednym słowem plastikowy kartonik zrewolucjonizował sposoby płatności, jego posiadacz nie musi już nosić przy sobie gotówki, gdyż przy pomocy karty może regulować swoje zobowiązania z różnych tytułów.
Karty płatnicze mogą być wydawane przez banki, czyli tzw. bankowe karty płatnicze oraz przez inne instytucje, jako tzw. niebankowe karty płatnicze. Karty płatnicze są kartami plastikowymi, funkcjonującymi obok kart bankomatowych, identyfikacyjnych, rabatowych i innych. Karty bankomatowe służą wyłącznie do dokonywania transakcji w bankomacie, zaś płatnicze do płacenia za towary i usługi, oprócz tego posiadając opcję bankomatową, dają możliwość wybierania pieniędzy z bankomatu. Dlatego też można powiedzieć, że karty bankomatowe nie są kartami płatniczymi, ale karty płatnicze mogą posiadać i posiadają funkcję bankomatową .
Początki kształtowania kart płatniczych sięgają XIX wieku, a ich pierwotną formą były metalowe płytki, służące identyfikacji klientów, pobierających kredyty na zakup towarów i usług w określonych sklepach. Obecnie wszystkie karty płatnicze mają ujednoliconą formę, to znaczy muszą być wykonane z plastyku, mieć kształt prostokąta i posiadać określone elementy. Standardowe wymiary kart zostały określone w 1985 roku przez ISO (International Organization for Standarization). Reguluje je akt ISO 7810 i według tej standaryzacji karty powinny posiadać następujące wymiary: 53,98 mm – wysokość, 85,6 mm – szerokość i 0,76 mm – grubość. Każda karta płatnicza posiada awers i rewers karty, które zilustrowano na rysunku nr 1.
Awers jest przednią częścią karty, która składa się z następujących elementów:
- numer karty (numer organizacji i banku, numer karty lub numer konta oraz cyfra kontrolna)
- cechy systemów (logo, hologram stowarzyszenia)
- nazwa i znak firmowy banku (logo)
- imię i nazwisko posiadacza (okaziciela) karty
- termin ważności karty
- oznaczenie zasięgu karty (lokalna bądź międzynarodowa)
- typ karty
- opcjonalnie – zdjęcie właściciela (okaziciela) karty
- opcjonalnie mikroprocesor